Principes voor Prototyping
Een van de fases in transitie volgens het model van Theory U is prototypen. Met prototypen ga je een idee of intentie concretiseren en uitproberen. Zo krijgt wat je vanuit intentie wil creëren een fysieke vorm. Hierdoor ontstaat breder draagvlak in jezelf en in de wereld om je heen en draag je pro-actief bij aan transitie.
Transitie vraagt wat van jouw persoonlijk leiderschap. Leiderschap nemen in transitie is erkennen wat je voelt in alle fases die je doormaakt. Verbonden blijven met de innerlijke basis van waaruit je telkens navigeert. Dit vraagt vaardigheid. Leren navigeren door de woelige fases van veranderingen. En het toepassen van werkvormen die persoonlijke en collectieve transitie ondersteunen. Hoewel transitie elke keer weer voor nieuwe, onbekende uitdagingen zorgt, navigeer je met meer zelfvertrouwen als je weet hoe te handelen. Ook in onzekere en onbekende tijden als je om moet gaan met ‘niet-weten’.
Prototypen: je intentie concreet maken door ervaring
Een van de fasen in transitie volgens het model van Theory U is prototypen. Met prototypen wordt bedoeld dat je een gevoelde intentie gaat concretiseren. Na een periode van loslaten, diepe afstemming en leegte, verbind je je met wat er in jou ontstaat en door jou heen wil komen. Er komt dan een moment dat het tijd is om in actie te komen. Om te starten met het creëren van een soort ‘microkosmos’, een leeromgeving om de toekomst die zich aandient concreet vorm te geven. Het doel van prototyping is om je intentie verder te doorleven, zodat je door ervaring onderliggende aannames en overtuigingen kunt gaan ontwikkelen die een nieuw paradigma scheppen.
Principes voor prototyping
Uit het onderzoek van Otto Scharmer naar wat een prototype nu succesvol maakt, destilleerde hij een aantal werkende principes voor prototyping:
Verbind je met je intentie
Intentie is krachtig. Maar wat is het nu eigenlijk? En hoe verbind je je ermee? Intentie is de aanjager van beweging. Het is de roep van een diepere beweegreden die zich in je lichaam kenbaar maakt. Het kan een gevoel, gedachte of beeld zijn wat je in beweging brengt zonder dat je er erg in hebt. Het is de bedoeling. Zonder dat je het bedoeld had. Het is een stem die je steeds weer roept.
Intentie is niet een bedacht en cognitief uitgewerkt idee. Soms heeft intentie niet eens woorden, maar voel je je wel geraakt en roept het iets op van een vage herinnering, een verheugen of herkenning. Juist daarom kan intentie vluchtig zijn en overstemd raken door de dagelijkse kakofonie aan prikkels. Des te belangrijker om zorg te dragen voor je verbinding ermee. Dit vraagt aandacht en toewijding, bijvoorbeeld in dagelijkse meditatie, schrijftijd of andere vormen om te verbinden met intentie. Zo kristalliseert deze en ontstaat een sterkere verbinding ermee. Hoe dit proces ook verloopt, het is vooral van belang om bij het prototypen verbonden te blijven met de oorspronkelijke intentie, de inspiratie van waaruit je aan het proces begon.
Tijdens een trail ervaart Arnon een moment waarop hij met zijn rug leunend tegen een boom over de vallei uitkijkt naar zijn groepsgenoten. Het gevoel van ontspanning en overzicht raakt hem diep. Tijdens het delen van zijn reflecties op deze ervaring geeft hij aan in zijn rol als directeur binnen zijn eigen onderneming zichzelf meer ontspanning en overzicht te gunnen. Dat gaat hem en zijn medewerkers ten goede komen.
Vorm een kernteam
Om de transitie in een bestaand systeem te kunnen maken, is het voor je prototype effectief om met een groep te werken. Betrek anderen, deel je idee, maak verbinding met anderen die dezelfde intentie hebben. Daarbij is het ook van belang dat de groep de diversiteit van spelers en belanghebbenden in het systeem weerspiegelt. De groep zet zich in om de prototype projecten voor een bepaalde periode de hoogste prioriteit te maken. Er is commitment bij alle groepsleden om een bijdrage te leveren en zich in te zetten voor het prototype en de gevoelde intentie van waaruit het ontstaat. De grootste veranderingen in de wereld zijn ontstaan door verbindingen tussen mensen. Verbinden met mensen om je heen, hulp vragen en samenwerken is een voorwaarde voor het werkelijk kunnen bijdragen aan transitie op grotere schaal.
Als Arnon terug is van de trail, deelt hij zijn behoefte aan meer ontspanning en overzicht met zijn naaste medewerkers en collega’s. Hij ziet nog niet helemaal hoe hem dat gaat lukken in de waan van de dag en vraagt hulp aan de mensen om hem heen. Zij voelen dezelfde behoefte en delen zijn intentie. Een van zijn MT-leden biedt aan om een gedeelte van de planningstaken over te nemen zodat Arnon zich meer kan richten op de visie en strategie. Gedurende de weken die volgen merkt hij ook wat rolverschuivingen en kan hij meerdere taken uitbesteden. Mede hierdoor ontstaat overzicht en meer focus op de belangrijke zaken. Ook thuis deelt hij zijn intentie. Er zijn nog steeds momenten van stress en overweldiging maar dan pakt hij terug op de ervaring en put daar inspiratie uit.
Regel infrastructuur
Prototyping vereist een ondersteunende infrastructuur. Kaders en randvoorwaarden die ingevuld dienen te zijn om een werkplaats te kunnen worden voor experiment en ontdekking van de toekomst die er nog niet is. Het vraagt een plek, een soort cocon, die de groep helpt zich te concentreren op creatief werk met minimale afleiding. Het vraagt ook een besef van tijd en momentum, om mijlpalen te hebben die in een vroeg stadium voorlopige prototypes produceren en snelle feedback genereert van alle belangrijke belanghebbenden. Daarnaast is het belangrijk om inhoudelijke hulp en expertise te hebben op belangrijke momenten. Proceshulp die het team in staat stelt elke dag snel te experimenteren en zich aan te passen en te profiteren van collegiale coaching bij de belangrijkste uitdagingen op de weg vooruit. Dit zorgt ervoor dat individuele, persoonlijke thema’s niet de grotere beweging van creatie lamleggen, maar juist bijdragen aan de voortgang van de creatie stroom. De infrastructuur is de bedding voor een vruchtbare samenwerking.
Een van de medewerkers van Arnon stelt voor om het ochtendoverleg te starten met een check-in. 1 minuut stilte zodat iedereen zijn aandacht naar binnen kan richten, waarna er geschakeld kan worden naar het hier en nu van wat er moet gebeuren. Niet iedereen is enthousiast maar omdat het een tijdelijk prototype is besluiten ze een week het te proberen. Wat in het begin ongemak teweeg brengt, levert na een tijd meer overzicht en rust tijdens het overleg. Hierdoor wordt besproken of er niet meer ruimte moet komen voor het inbouwen van feedbackloops en reflectiemomenten voor bepaalde werkprocessen.
Integreer hoofd, hart en handen
Naar beneden gaan aan de linkerkant van de U gaat over het openstellen en omgaan met de weerstand van gedachten, emoties en de wil. De rechterkant omhoog gaat over het actief re-integreren van de intelligentie van het hoofd, het hart en de hand in de context van praktische toepassingen. Een grote uitdaging hierbij is dat er ook weer stemmen opkomen van angst, oordeel en cynisme. Deze stemmen leggen onze beweging vaak lam en kunnen funest zijn voor innovatie en experiment. Ze kunnen resulteren in een ‘mindless action’ of een ‘actionless mind’. Belichaam dat wat je van binnen ervaart, maak de beweging die je te maken hebt. Ook al komt er angst omhoog voor het onbekende, of leggen belemmerende overtuigingen je oorspronkelijke intentie en beweging soms lam. Ervaar en misluk, probeer en krijg scherp wat het wel moet zijn en wat het niet moet zijn.
‘Not in his goals but in his transitions man is great’
– Ralph Waldo Emerson
Itereren, itereren, itereren
Creëer, pas aan en blijf altijd in dialoog met de omgeving, het universum, de context. Een prototype moet gebaseerd zijn op de intentie waarvoor het bedoeld is. Het staat in verbinding met de omgeving waarin het gecreëerd wordt en is er onderdeel van. Elk prototyping proces vereist continu feedback vanuit de realiteit. De realiteit buiten jezelf maar ook telkens de realiteit van wat er van binnen plaatsvindt. Zitten we nog goed? Zijn we nog verbonden met de oorspronkelijke intentie en bedoeling? Waar is nog verandering nodig, wat vraagt nog aanscherping en wat hebben we nog te schrappen?
Reflectie is daarbij het toverwoord. Elke persoon in de groep heeft waardevolle informatie over de effectiviteit van de oplossing en de richting waar het naartoe wil. De grootste uitdaging hierbij is het loslaten van al gecreëerde vormen. We hebben de neiging om ons vast te houden aan een vorm, terwijl deze vorm niet altijd in al zijn volledigheid recht doet aan de intentie. Kill your darlings, zogezegd. Snoeien om over te houden wat de intentie is.
Vragen voor een grotere kans op een succesvolle uitkomst
Prototyping is op zichzelf een mini-U-proces en volgt de drie stadia van co-sensing, co-inspireren en co-creëren, waarbij een groep aan de creërende kant (de rechterkant) van het U-proces terechtkomt. Voordat je start met prototypen zijn er nog enkele vragen die je kunt beantwoorden voor een grotere kans op een succesvolle uitkomst:
- Mensen: is je het idee of project relevant voor de belangrijkste belanghebbenden? Wie moet erbij betrokken worden? Benut het prototype de kracht van bestaande netwerken en gemeenschappen?
- Timing: Kun je het prototyping-idee snel testen? Je moet experimenten kunnen ontwikkelen zodat je voldoende tijd hebt om feedback te krijgen en je aan te passen. Hoe ga je de komende weken je prototype uitvoeren? Wat is haalbaar, praktisch en nuttig voor nu om te doen?
- Schaal: Kun je eerst een klein prototype ontwikkelen en dit vervolgens opschalen? Kun je bijvoorbeeld lokaal experimenteren met het idee en de lokale context laten leren hoe je het goed kunt doen?
- Interventie: rekening houden met het ecosysteem van het Prototyping-idee:
1) Hoe pakt het de grondoorzaken van de uitdaging aan, in plaats van alleen de symptomen?
2) Hoe vergroot het het bewustzijn van en binnen het ecosysteem?
3) Hoe zullen de verhoudingen in dat systeem veranderen?
4) Feedback: Hoe ga je onderweg aandacht besteden aan berichten uit de omgeving, het ‘universum’?
5) Leren: hoe ga je het geleerde oogsten en je idee herhalen?
In de maanden na de trail merkt Arnon dat hij beter woorden kan vinden voor hij van binnen ervaart. Het delen met anderen wordt daarom makkelijker, hoewel hij vanuit zijn intuïtie soms ook acties onderneemt neemt die thuis of op het werk weerstand opleveren. Niet langer ervaart hij deze situaties als falen of het maken van een verkeerde keuze of slechte oplossing, maar als een leer-en ontdekervaring. Deze onderzoekende houding heeft effect op de mensen om hem heen en leiden daardoor tot nieuwe wegen en oplossingsrichtingen die hij eerder niet had voorzien.
De vorm kan veranderen, de intentie blijft
Met The Leader’s Trail zijn we ook continu aan het prototypen. Vormen kunnen veranderen, bijvoorbeeld vormen van de trails. Maar we blijven vertrekken vanuit onze diepere beweegredenen, de inspiratie van waaruit we begonnen zijn. We creëren dan ook de tijd om ons daarmee te blijven verbinden.
Auteurs
Judy de Graaff, Ilse Vooren
Bronnen
- www.u-school.org/resources
- De essentie van Theorie U. Kernprincipes en toepassingen – Otto Scharmer (Kristofoor, 2018)
- Theory U – Otto Scharmer (Berrett-Koehler, 2007)
- Prototypes as (Design) Tools for Behavioral and Organizational Change: A Design-Based Approach to Help Organizations Change Work Behaviors. – Coughlan, Peter, Jane Fulton Suri, and Katherine Canales (Journal of Applied Behavioral Science 43(1): 1–13, 2007)
Thema’s
#persoonlijkleiderschap #leiderschap #transitie #TheoryU #leren #prototypen #samenwerken

